سی تی آنژیو قلب یک روش تصویربرداری غیرتهاجمی است که با استفاده از اشعه ایکس و معمولاً ماده حاجب تزریقی، تصاویری از عروق خونرسان به قلب تهیه میکند. پزشک از این تصاویر برای بررسی تنگی یا پلاک در عروق کرونر کمک میگیرد. آشنایی با مراحل انجام و آمادگیهای لازم میتواند به شما کمک کند با نگرانی کمتر برای این تصویربرداری آماده شوید.
سی تی آنژیو قلب چیست و چه کاربردی دارد؟
سی تی آنژیوگرافی عروق کرونر، که به آن CCTA نیز گفته میشود، با دستگاه سیتیاسکن و هماهنگی تصویربرداری با ضربان قلب، عروق کرونر را نمایش میدهد. این عروق خون و اکسیژن موردنیاز عضله قلب را تأمین میکنند. در تصاویر، پزشک میتواند وجود پلاک و میزان احتمالی تنگی رگها را بررسی کند.
این روش بیشتر برای بررسی بیمارانی به کار میرود که پزشک بر اساس علائم و شرایطشان، احتمال بیماری عروق کرونر را مطرح کرده است. برای مثال، ممکن است در ارزیابی برخی افراد با درد قفسه سینه یا نتیجه نامشخص سایر بررسیها درخواست شود. انتخاب آن به وضعیت بیمار و نظر پزشک بستگی دارد و برای همه افراد مناسب نیست.
تفاوت سی تی آنژیو با آنژیوگرافی قلب
سیتی آنژیو و آنژیوگرافی قلب هر دو برای بررسی گرفتگی عروق کرونر استفاده میشوند؛ اما از نظر روش انجام و کاربرد تفاوت دارند. در سیتی آنژیو، تصاویر عروق با دستگاه سیتیاسکن و تزریق ماده حاجب تهیه میشود؛ در حالی که آنژیوگرافی با ورود کاتتر از طریق مچ دست یا کشاله ران انجام میگیرد.

معیار مقایسه | سیتی آنژیو قلب | آنژیوگرافی قلب |
|---|---|---|
روش انجام | تصویربرداری با سیتیاسکن | ورود کاتتر به عروق |
میزان تهاجم | غیرتهاجمی | تهاجمی |
تزریق ماده حاجب | از طریق رگ دست | از طریق کاتتر |
هدف اصلی | بررسی و تشخیص تنگی عروق | تشخیص و بررسی دقیق گرفتگی |
امکان درمان همزمان | ندارد | امکان بالن زدن و استنتگذاری دارد |
بهطور کلی، سیتی آنژیو بیشتر برای بررسی اولیه عروق قلب کاربرد دارد؛ اما آنژیوگرافی علاوه بر تشخیص، امکان درمان گرفتگی عروق را نیز فراهم میکند. انتخاب روش مناسب به شرایط بیمار و نظر متخصص قلب بستگی دارد.
تفاوت با اسکن کلسیم قلب
اسکن نمره کلسیم معمولاً بدون تزریق ماده حاجب انجام میشود و میزان رسوب کلسیم در عروق کرونر را برآورد میکند. سی تی آنژیو با تزریق ماده حاجب، جزئیات بیشتری از مسیر رگ و پلاکهای کلسیفیه و غیرکلسیفیه نشان میدهد. پزشک بر اساس هدف بررسی تصمیم میگیرد کدام آزمایش مناسبتر است.
آمادگی قبل از سی تی آنژیو قلب
دستور آمادگی ممکن است در مراکز مختلف و با توجه به شرایط بیمار متفاوت باشد؛ بنابراین راهنمایی مرکز تصویربرداری و پزشک معالج را در اولویت قرار دهید. هنگام هماهنگی نوبت، درباره داروها، ناشتا بودن و مدارک موردنیاز سؤال کنید.
پیش از تصویربرداری، موارد زیر را به پزشک یا کارکنان مرکز اطلاع دهید:
- سابقه واکنش به ماده حاجب یددار، بهویژه واکنش شدید در تصویربرداریهای قبلی
- بیماری کلیه، آسیب حاد کلیه یا هر مشکلی که ممکن است بررسی عملکرد کلیه را ضروری کند
- بارداری یا احتمال بارداری و همچنین شیردهی
- آسم، بیماری تیروئید، اختلال ریتم قلب یا بیماریهای زمینهای مهم
- داروهای مصرفی، از جمله داروهای دیابت، داروهای قلبی و داروهای اختلال نعوظ
ممکن است مرکز از شما بخواهد چند ساعت پیش از آزمایش غذا نخورید و برای مدتی از نوشیدنیهای کافئیندار مانند قهوه و چای پررنگ پرهیز کنید؛ کافئین میتواند ضربان قلب را افزایش دهد. مدت دقیق این محدودیتها را از مرکز بپرسید و هیچ دارویی را خودسرانه قطع نکنید.
در برخی افراد، پزشک پیش از تزریق ماده حاجب آزمایش خون برای ارزیابی عملکرد کلیه درخواست میکند. همراه داشتن فهرست داروها، نتیجه آزمایشهای اخیر و مدارک قلبی قبلی نیز به بررسی دقیقتر کمک میکند.
سی تی آنژیو قلب چگونه انجام میشود؟
این تصویربرداری معمولاً به بستری نیاز ندارد. پس از پذیرش، تیم تصویربرداری شرایط شما را بررسی میکند و توضیح میدهد هنگام اسکن چگونه نفس خود را برای چند ثانیه نگه دارید. مراحل معمول به این ترتیب است:

- آمادهسازی: لباس یا وسایل فلزی ناحیه مورد تصویربرداری را طبق راهنمایی کارکنان کنار میگذارید و روی تخت دستگاه دراز میکشید.
- بررسی ضربان قلب: برچسبهای ثبت فعالیت قلب روی قفسه سینه قرار میگیرند تا تصویربرداری با ضربان قلب هماهنگ شود.
- تجویز دارو در صورت نیاز: ممکن است پزشک برای کاهش ضربان قلب دارو بدهد. گاهی نیز دارویی مانند نیتروگلیسیرین برای بهتر دیده شدن عروق استفاده میشود، مشروط به اینکه برای بیمار منع مصرف نداشته باشد.
- تزریق ماده حاجب: یک مسیر وریدی، معمولاً در بازو، گذاشته میشود و ماده حاجب هنگام تصویربرداری از آن تزریق میشود.
- اسکن: تخت از میان حلقه دستگاه عبور میکند. لازم است بیحرکت بمانید و طبق دستور، چند ثانیه نفس خود را نگه دارید.
- پایان کار: پس از اطمینان تیم درمان از مناسب بودن وضعیت شما، مسیر وریدی خارج میشود و معمولاً میتوانید مرکز را ترک کنید.
خود تصویربرداری معمولاً کوتاه است، اما آمادهسازی و انتظار برای اثر داروهای احتمالی زمان بیشتری میبرد. مدت حضور در مرکز به شرایط بیمار، نیاز به کنترل ضربان قلب و روند کاری مرکز بستگی دارد؛ بهتر است زمان تقریبی را هنگام نوبتگیری بپرسید.
هنگام تزریق چه احساسی خواهید داشت؟
هنگام ورود سوزن ممکن است ناراحتی مختصری احساس کنید. تزریق ماده حاجب نیز گاهی برای چند لحظه احساس گرما، طعم فلزی در دهان یا حس گذرای نیاز به ادرار ایجاد میکند. اگر خارش، کهیر، تنگی نفس یا درد و تورم در محل تزریق داشتید، همان لحظه به کارکنان اطلاع دهید.
خطرات و محدودیتهای سی تی آنژیو قلب
سی تی آنژیو برای بسیاری از بیماران با ارزیابی و آمادگی مناسب قابل انجام است، اما مانند هر روش پزشکی خطرات و محدودیتهایی دارد. مهمترین موضوعات به اشعه، ماده حاجب و داروهای احتمالی مربوط میشود.
اشعه و ماده حاجب
این روش از اشعه یونیزان استفاده میکند و مقدار مواجهه به دستگاه، روش تصویربرداری و شرایط بیمار بستگی دارد. اگر باردار هستید یا احتمال بارداری وجود دارد، پیش از انجام اسکن اطلاع دهید تا پزشک ضرورت و گزینههای دیگر را بررسی کند.
ماده حاجب یددار ممکن است واکنش حساسیتی ایجاد کند؛ بیشتر واکنشها خفیفاند، اما واکنش شدید نیز هرچند نادر، ممکن است رخ دهد. همچنین در افراد دارای بیماری کلیوی پیشرفته یا آسیب حاد کلیه، پزشک خطر احتمالی را با توجه به وضعیت فرد ارزیابی میکند. در صورت سابقه واکنش، تصمیم درباره آمادگی دارویی، تغییر روش یا اقدام دیگر با پزشک است.
چه عواملی کیفیت تصویر را کاهش میدهند؟
ضربان قلب بالا یا نامنظم، حرکت بدن و ناتوانی در نگه داشتن نفس میتوانند کیفیت تصاویر را کاهش دهند. رسوب کلسیم زیاد در دیواره رگ نیز گاهی ارزیابی دقیق میزان تنگی را دشوار میکند. در برخی بیماران دارای استنت یا جراحی بایپس قبلی، امکان ارزیابی به شرایط و نوع پرسش بالینی بستگی دارد.

اگر درد فشارنده یا شدید قفسه سینه، تنگی نفس شدید، تعریق سرد یا علائم مشکوک به سکته قلبی دارید، منتظر نوبت تصویربرداری نمانید و فوراً با اورژانس ۱۱۵ تماس بگیرید. انتخاب آزمایش در چنین شرایطی باید پس از ارزیابی فوری پزشکی انجام شود.
مراقبت و تفسیر نتیجه پس از تصویربرداری
پس از سی تی آنژیو، بیشتر افراد میتوانند فعالیت معمول خود را از سر بگیرند. اگر پزشک محدودیت مصرف مایعات برایتان تعیین نکرده است، طبق راهنمایی مرکز آب بنوشید. درباره زمان ازسرگیری داروها نیز دستور اختصاصی پزشک را دنبال کنید؛ بهویژه اگر به دلیل شرایط کلیه یا مصرف داروی دیابت توصیه متفاوتی دریافت کردهاید.
در صورت بروز علائمی مانند تنگی نفس، تورم صورت یا گلو، یا کهیر گسترده پس از ترک مرکز، فوراً کمک اورژانسی بگیرید. اگر درد یا تورم محل تزریق ادامه پیدا کرد یا بیشتر شد، برای بررسی با مرکز تصویربرداری یا پزشک تماس بگیرید.
نتیجه سی تی آنژیو چه چیزی را نشان میدهد؟
گزارش ممکن است نبود تنگی قابل مشاهده، وجود پلاک بدون تنگی قابل توجه یا تنگی در یک یا چند رگ را توصیف کند. نتیجه طبیعی معمولاً احتمال بیماری انسدادی قابل توجه عروق کرونر را پایین میآورد، اما بهتنهایی همه علتهای درد قفسه سینه را رد نمیکند.
پزشک نتیجه را در کنار علائم، معاینه و سایر آزمایشها تفسیر میکند. بسته به یافتهها، ممکن است اصلاح عوامل خطر، درمان دارویی، بررسی تکمیلی یا آنژیوگرافی تهاجمی پیشنهاد شود. زمان آماده شدن گزارش نیز به روند مرکز و پیچیدگی بررسی بستگی دارد.
برای اطلاع از شرایط پذیرش، مدارک لازم و آمادگیهای اختصاصی میتوانید با بیمارستان تخصصی و فوق تخصصی شهریار تهران تماس بگیرید. همچنین پس از دریافت گزارش، درباره معنی یافتهها و اقدامات بعدی با پزشک معالج خود مشورت کنید.
سوالات متداول درباره سی تی آنژیو قلب
۱.آیا سی تی آنژیو قلب درد دارد؟
خود اسکن معمولاً دردناک نیست. ممکن است هنگام گذاشتن مسیر وریدی کمی درد احساس کنید یا هنگام تزریق ماده حاجب احساس گرمای گذرا داشته باشید.
۲.آیا برای سی تی آنژیو باید ناشتا بود؟
ممکن است از شما خواسته شود چند ساعت پیش از تصویربرداری غذا نخورید. دستور دقیق درباره غذا، آب و کافئین را از مرکز دریافت کنید، زیرا شرایط و پروتکلها میتوانند متفاوت باشند.
۳.آیا پس از تزریق ماده حاجب باید شیردهی را قطع کرد؟
پس از تزریق ماده حاجب یددار، معمولاً قطع شیردهی ضروری نیست؛ مقدار بسیار کمی از ماده وارد شیر میشود. با این حال، شیردهی را پیش از آزمایش به تیم درمان اطلاع دهید و اگر نگرانی یا شرایط خاصی دارید، با پزشک مشورت کنید.
۴.آیا سی تی آنژیو جای آنژیوگرافی را میگیرد؟
خیر، کاربرد این دو روش یکسان نیست. سی تی آنژیو میتواند در برخی بیماران برای بررسی عروق مفید باشد، اما اگر نیاز به بررسی تهاجمی یا درمان رگ مطرح باشد، ممکن است پزشک آنژیوگرافی قلب را توصیه کند.
۵.هزینه سی تی آنژیو قلب چقدر است؟
هزینه به تعرفه مرکز، نوع پوشش بیمه و خدمات موردنیاز بستگی دارد. برای دریافت مبلغ و آگاهی از مدارک بیمه، پیش از مراجعه با واحد پذیرش بیمارستان تخصصی و فوق تخصصی شهریار تهران تماس بگیرید.
